Problemy żołądkowo-jelitowe, w tym wzdęcia, to częsty skutek uboczny wielu terapii przewlekłych. Choć zwykle nie są groźne, mogą znacząco pogarszać komfort życia i zniechęcać do regularnego stosowania leków. Które substancje wywołują wzdęcia najczęściej i jak skutecznie łagodzić ten objaw?
Metformina
Metformina to popularny lek, od którego zazwyczaj rozpoczyna się leczenie cukrzycy. Powoduje spadek stężenia glukozy we krwi na drodze kilku mechanizmów, a jednym z nich jest spowolnienie wchłaniania cukrów w jelitach. To nasila ich fermentację, której jednym z produktów są gazy.
Rozwiązanie:
- zmiana leku na postać o przedłużonym uwalnianiu (XR) – jest lepiej tolerowana,
- stopniowe zwiększanie dawki i przyjmowanie leku podczas posiłku,
- doraźne łagodzenie dolegliwości przez kilka pierwszych tygodni terapii – objawy w wielu przypadkach ustępują po pewnym czasie.
Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ)
Częstym działaniem niepożądanym popularnych leków przeciwbólowych (np. ibuprofenu, diklofenaku, naproksenu) jest podrażnienie lub uszkodzenie śluzówki żołądka i jelit. Może ono prowadzić do dyskomfortu trawiennego, bólu i wzdęć. Ryzyko takich dolegliwości rośnie wraz z długością terapii przeciwbólowej, np. w przypadku poważnych urazów.
Rozwiązanie:
- przyjmowanie leku zawsze po posiłku,
- stosowanie najniższej skutecznej dawki środków przeciwbólowych,
- w razie długotrwałej terapii warto rozważyć włączenie leków osłonowych, które zmniejszają kwaśność żołądka.
Antybiotyki
Antybiotyki działają bakteriobójczo nie tylko na drobnoustroje chorobotwórcze, ale także na te zamieszkujące przewód pokarmowy. Dlatego mogą one zaburzyć równowagę mikroflory jelitowej, co sprzyja nadmiernej fermentacji niestrawionych resztek pokarmowych i zwiększonemu wytwarzaniu gazów.
Rozwiązanie:
- stosowanie probiotyków w trakcie i po antybiotykoterapii,
- dieta lekkostrawna w czasie kuracji, unikanie produktów wzdymających.
Leki przeciwdepresyjne z grupy SSRI
SSRI to tzw. selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny, których celem jest zwiększenie stężenia tego neuroprzekaźnika w układzie nerwowym. Jednak przy okazji wpływają one także na przewód pokarmowy, ponieważ serotonina reguluje motorykę jelit, a jej nadmiar może prowadzić do przyspieszenia pasażu jelitowego, wzmożonej fermentacji i wzdęć.
Rozwiązanie:
- stopniowe wprowadzanie leczenia i rozpoczynanie od najmniejszej skutecznej dawki,
- przy nasilonych objawach rozważenie zmiany preparatu na inny z tej samej grupy,
- dbanie o lekkostrawną dietę i unikanie produktów wzdymających w pierwszych tygodniach terapii[1].
Jak łagodzić wzdęcia wywołane lekami?
Modyfikacje terapii wymagają konsultacji z lekarzem i zajmują trochę czasu, dlatego warto wspomagać się w tym okresie preparatami łagodzącymi uciążliwe objawy. Należą do nich np. leki na wzdęcia i uczucie pełności na bazie symetykonu. To związek obniżający napięcie powierzchniowe pęcherzyków gazu w jelitach, których nadmiar powoduje dyskomfort towarzyszący wzdęciom. Pod jego wpływem pękają, a uwięzione wewnątrz gazy rozpraszają się po przewodzie pokarmowym, skąd mogą zostać wchłonięte lub wydalone.
Symetykon nie wchłania się z przewodu pokarmowego i działa wyłącznie miejscowo, a ponadto nie wpływa na wydzielanie soków trawiennych ani motorykę jelit, dlatego można go stosować również u pacjentów przyjmujących inne leki przewlekle, bez ryzyka interakcji[2].
Wzdęcia wywołane farmakoterapią są w wielu przypadkach możliwe do opanowania. Pamiętajmy jednak, że wszelkie zmiany w sposobie stosowania leków muszą odbywać się pod kontrolą lekarza.
[1]Eder P., Wzdęcie jako konsekwencja farmakoterapii – charakterystyka problemu, https://www.termedia.pl/gastroenterologia/Wzdecie-jako-konsekwencja-farmakoterapii-charakterystyka-problemu,8123.html [dostęp 17.07.2025].
[2]Burta, O., Iacobescu, C., Mateescu, R. B., Nicolaie, T., Tiuca, N., & Pop, C. S. (2018). Efficacy and safety of APT036 versus simethicone in the treatment of functional bloating: a multicentre, randomised, double-blind, parallel group, clinical study. Translational Gastroenterology and Hepatology, 3, 72.
